Popülasyon Büyüme Hızı Hesaplama

Başlangıç ve son birey sayısı veya doğum, ölüm ve göçten büyüme hızını hesaplayın. Üstel ve lojistik modelleri, taşıma kapasitesini grafik ve tabloda inceleyin.

Aynı popülasyon ve zaman aralığına ait bilgileri girin. Süre ile büyüme katsayısı aynı zaman biriminde olmalıdır.

Kaynak sınırı olmayan sürekli model: N(t) = N₀e^(rt). Azalış için negatif r girilebilir. Göç ayrıca modellenmez.

Sabit taşıma kapasiteli sürekli model. Bu sekmede r ≥ 0 kullanılır; başlangıç K’nin üzerindeyse pozitif r ile de azalış olur.

Popülasyon Değişimi

Son büyüklük:—
Net değişim:—
Toplam yüzde değişim:—
Ortalama mutlak hız:—
Sürekli r katsayısı:—
Birim başına bileşik değişim:—

Hesaplamak için başlangıç bilgilerini girin.

Gözlenen değişimden hesaplanan hızlar, aynı değişimin gelecekte de süreceğini göstermez.

Popülasyonun Zamanla Değişimi

Grafiği görmek için geçerli bilgileri girin.

Ölçüm veya model bilgileri hesaplama sonrasında gösterilir.

Gözlem Noktaları

Gözlenen değişimde yalnız başlangıç ve son değer gösterilir.

Zaman (yıl)Büyüklük (birey)Başlangıca göre değişim
Hesaplamak için başlangıç bilgilerini girin.

Nasıl Hesaplanır? Hesaplama Yöntemi

Popülasyon büyüme hızı, birey sayısının belirli bir sürede ne kadar değiştiğini gösterir. Önce son büyüklükten başlangıç büyüklüğünü çıkarırız. Bu farkı geçen süreye böldüğümüzde birim zaman başına ortalama değişim bulunur. Doğum ve içeri göç sayıyı artırır; ölüm ve dışarı göç azaltır.

Örnek olarak 100 bireylik bir popülasyonun 2 yılda 121 bireye çıktığını düşünelim. Net artış 21 birey, iki yıllık toplam değişim %21 ve ortalama artış 10,5 birey/yıl olur. Her yıl aynı oranda büyümüş kabul edersek yıllık bileşik değişim %10 çıkar. Aynı iki değere uyan sürekli üstel katsayı ise ln(121/100) / 2 ≈ 0,09531/yıl olur. Bunu yüzde katsayı olarak yaklaşık %9,531/yıl yazarız; yıllık bileşik %10 ile aynı sayı değildir.

Üstel model N(t) = N₀ × e^(rt) ilişkisini kullanır. r sabitse artış veya azalış hızı mevcut birey sayısıyla orantılıdır. r pozitifse büyüklük artar, negatifse azalır. Üstel model kaynak sınırı koymaz. Bu nedenle uzun dönem için yalnız bu modelden kesin bir nüfus tahmini çıkarılmaz.

Lojistik modelde K taşıma kapasitesidir. Denklem dN/dt = rN(1 − N/K) olur. Bu araçta lojistik r sıfır veya pozitiftir. Pozitif r için N, K’nin altındaysa artar; üzerindeyse azalır. r = 0 veya N = K olduğunda net değişim sıfırdır. K, değişmeyen bir çevre varsayımıdır; gerçek bir ortamda kaynaklar ve koşullarla birlikte değişebilir.

Grafikte gözlenen veriler için yalnız başlangıç ve son ölçüm gösterilir. Modellerdeki çizgi ise sabit r ve varsa sabit K kabulüyle hesaplanır. Kesirli model değerleri, canlıların parçalara ayrıldığı anlamına gelmez; sürekli matematiksel modelin büyüklükleridir. Model sekmelerinde göç ayrı bir terim olarak eklenmez.

Süre ile r aynı zaman biriminde olmalıdır. Örneğin süre yıl ise r de yıl başına girilir. Üstel modelin ikiye katlanma süresi ln(2)/r, azalışta yarılanma süresi ln(2)/|r| olur. Bu sabit süreler lojistik büyümeye doğrudan uygulanmaz. Standart lojistik model K’ye sonlu sürede tam ulaşmaz; gösterimde yuvarlanan sonuç K gibi görünebilir.

N₀ = başlangıç; Nₜ = son büyüklük; t = geçen süre; K = taşıma kapasitesi
Net değişim ΔN = Nₜ − N₀ = doğum + içeri göç − ölüm − dışarı göç
Ortalama mutlak hız = ΔN / t
Toplam yüzde değişim = (Nₜ − N₀) / N₀ × 100
Birim başına bileşik değişim = [(Nₜ / N₀)^(1/t) − 1] × 100
Veriye uyan sürekli r = ln(Nₜ / N₀) / t
Üstel: N(t) = N₀e^(rt); dN/dt = rN
Lojistik: N(t) = KN₀ / [N₀ + (K − N₀)e^(−rt)]
Lojistik anlık hız: dN/dt = rN(1 − N/K)
Yüzde olarak girilen sürekli katsayı önce 100’e bölünür: %10 → r = 0,10 / zaman birimi

Sıkça Sorulan Sorular

Hesaplama Kaynakları